Ipar-orrea izenaz ere ezaguna. Ipar Hemisferio osoan hedaturik dago: Eurasian, Ipar-Amerikan eta baita Afrika iparraldean ere. Hainbat terrenotan bizitzeko gai da; itsas mailatik hasita 2.000 metroko garaierara arte. Fruitu mamitsua ematen duen Cupressaceae bakarrak dira genero honetako landareak. Gure herrian erdialdeko zein goi-mendiko espeziea da.
Ipar-ipurua
Juniperus communis
Dibisioa: Pinophyta
Klasea:Pinopsida
Subklasea: Pinidae
Ordena: Pinales
Familia: Cupressaceae
Klasifikazioa: Linnaeus, 2010
Estatusa: lc
Morfologia
Zuhaixka hau 15 metrotara iritsi daiteke, nahiz eta sarritan zurtoin tentea izan ordez etzana duen. Hori dela eta, bere eitea oso aldakorra izaten da. Enbor lodia, orokorrean, oinetik adarkatzen hasten dena. Gris-koloreko azal fin eta oso zartatua izan ohi du.
Hostoak
Hosto iraunkorrekoa da. Hostoak hirunaka bertizilotan antolatuak, zaharrak azikularrak eta bere zurruntasuna dela eta ziztatzaileak. 10 – 20 mm-koak izan ohi dira eta azpian oso bereizgarri den marra txuri bat dute.
Loreak
Landare dioikoak dira. Landare arretan kono ugari, hostoen galtzarbean bakarka agertzen direnak. Horixkak dira, ezkatak hainbat bertizilotan antolatuak; ezkata bakoitzak 3 – 7 polen-zaku izaten ditu. Oin emeetan kono-ezkatak mamitsuak dira eta elkarri lotuak azaltzen dira.
Fruituak
Borobildua edo oboidea (Galbulua) izaten da 6 – 10 mm-koa, gaztetan berdea eta heldu ondoren kolore beltz-urdina hartzen duena.
Antzeko espezieak
Juniperus oxycedrus
J. oxycedrusek hostoetan bi estoma-zerrenda zuri ditu eta J. communisek bakarra. Bestalde, fruitu heldua, kolore arre-gorrixkakoa du J. oxycedrusek eta beltz-urdinxka J. communisek.
Banaketa
Ia ipar-hemisferio osoan zabalduta dago. Euskal Herrian erdi- eta goi-mendietako landarea da. Batzuetan bereizten errazak ez dire hiru subespezietan banatzen da:
– Juniperus communis ssp. communis
Euskal Herrian gehien hedatutako ipurua. Mendialde atlantikotik hasi eta mediterraneoko mendi ertainetaraino banatzen da.
– Juniperus communis ssp. hemisphaerica (C. Presl) Nyman
Mendialde mediterraneoko landarea, berez, Nafarroako zen bait menditako gailur eta zoru harritsuetan aurki daiteke.
– Juniperus communis ssp. alpina (Suter) Celak.
Batez ere eskualde artiko hotzetan hedatuta dago, baina Europa hegoaldeko mendietaraino heltzen da. Euskal Herriko tontor garaienetako sastrakadien osagaia da; Piriniotatik hasi eta Araba hegoaldeko mendietaraino.
– Juniperus communis ssp. communis
Euskal Herrian gehien hedatutako ipurua. Mendialde atlantikotik hasi eta mediterraneoko mendi ertainetaraino banatzen da.
– Juniperus communis ssp. hemisphaerica (C. Presl) Nyman
Mendialde mediterraneoko landarea, berez, Nafarroako zen bait menditako gailur eta zoru harritsuetan aurki daiteke.
– Juniperus communis ssp. alpina (Suter) Celak.
Batez ere eskualde artiko hotzetan hedatuta dago, baina Europa hegoaldeko mendietaraino heltzen da. Euskal Herriko tontor garaienetako sastrakadien osagaia da; Piriniotatik hasi eta Araba hegoaldeko mendietaraino.
Habitata
Habitat bereko espezie gehiago
Ekologia
Lurzoru-mota guztietan ederki moldatzen da, itsas-mailatik hasi eta 2.000 m-ko altituderaino.
Fenologia
Lurzoru-mota guztietan ederki moldatzen da, itsas-mailatik hasi eta 2.000 m-ko altituderaino.
Erabilerak
Hainbat eta hainbat erabilera izan ditu medizina tradizionalean: Besteak beste: diuretiko, antiseptiko, antiparasitatzaile, digestioaren aktibatzaile; eta hau guztiaz gain abortatzaile natural bezala erabiltzen zen, hilekoa jaistea bultzatzen baitu.
Garai bateko erabilera terapeutikoak alde batera utzita, gaur egun ginebra edari alkoholikoa ekoizteko erabiltzen da.
Garai bateko erabilera terapeutikoak alde batera utzita, gaur egun ginebra edari alkoholikoa ekoizteko erabiltzen da.