Izurde arrunta, munduko izurderik ugarienetariko bat da. Normalean ur tropikal eta epeletan bizi den arren, plataforma kontinentaleko uretan ere agertu ohi dira, eta ohikoak dira Bizkaiko Golkoko uretan. Talde handietan bizi dira eta itsasontzietara hurbiltzeko joera dute, horiek sortutako olatuekin jolas egitera. Euskal kostaldeko hiru izurde espezieetan lagunkoienak direla esan daiteke.
Izurde arrunta
Delphinus delphis
Phyluma: Chordata
Klasea:Mammalia
Ordena: Cetartiodactyla
Familia: Delphinidae
Klasifikazioa: Linnaeus, 1758
Estatusa: lc
Deskribapena
Izurde arrunta, munduko izurderik ugarienetariko bat da. Normalean ur tropikal eta epeletan bizi den arren, plataforma kontinentaleko uretan ere agertu ohi dira, eta ohikoak dira Bizkaiko Golkoko uretan. Talde handietan bizi dira eta itsasontzietara hurbiltzeko joera dute, horiek sortutako olatuekin jolas egitera. Euskal kostaldeko hiru izurde espezieetan lagunkoienak direla esan daiteke.
Antzeko espezieak
Lagenorhynchus acutus
Izurde arrunta baino handiagoa da eta gorputzaren albo bietara orban zuri-horia du, hegats dortsalaren azpian.
Tursiops truncatus
Izurde handia, izenak dioen bezala, handiagoa da (2-4 metrokoa) eta bere azalaren kolorazioa gris homogeneoagoa da, ez baitu orban bereizgarririk. Gainera, izurde handiak botila itxurako mutur txikia du.
Banaketa
Izurde arrunta mundu guztiko uretan aurki daiteke poloak eta poloen azpialdeko urak salbu. Normalean ur tropikal eta epeletan bizi den arren, plataforma kontinentaleko uretan ere agertu ohi dira, eta ohikoak dira Bizkaiko Badiako uretan. Euskal Herriko uretan neguan eta udan ohikoak izan ohi dira, arrain pelagikoen (sardina, antxoa, berdela…) sarden atzetik ibili ohi direnean.
Habitata
Kostatik hurbil zein itsaso zabalean bizi daiteke izurde arrunta. Populazio bakar batek eskualde hau osorik bete dezake baina populazio neritikoak eta ozeanikoak daudela deskribatu da, lehenak batik bat kostaldean eta bigarrenak ozeano zabalean bizi direlarik. Bi taldeetako izurdeak, jarreran, ezaugarri mofologikoetan eta genetikoetan bereizten dira.
Habitat bereko espezie gehiago
Elikadura
Esan bezala, izurde arrunten elikadura arrain pelagikoetan oinarritzen da. Sardinak, antxoak, merlenka, legatza, berdela eta antzerako arrainez elikatzen da. Elikagaiak lortzeko, izurdeek taldeka jarduten dute.
Ugalketa eta ontogenia
Izurde arruntak, bizitza luzeena izan ohi duten izurdeak dira, 20 eta 30 urte bitartean bizi baitaitezke, habitataren arabera. Heldutasun sexuala aldakorra da, baina emeek batez beste 7 eta arrek 9 urterekin lortzen dute.
Ar eta emeen heldutasun sexualaren lorpenaren ezberdintasunaren ondorioz, ugalketarekin arduratzen diren taldeak izurde-mota ezberdinez osaturik egon ohi dira:
Ugalketarako helduak diren ar eta emeak
Ar gazteagoekin ugal daitezkeen kumedun emeak
Bi sexuetako ale gazteak
Fenomeno honen eraginez, ez da ugalketa-hierarkia ondo ezagutzen, forma aleatorioan gauzatzen dela uste baita.
Izurde arrunten haurdunaldia 11 hilabete ingurukoa izan ohi da. Jaio eta lehenengo 16 hilabeteetan, kumea amaren menpekoa izango da eta berak emandako esnearekin elikatuko da. Heldutasuna lortu ahala, dieta arrain pelagikoetan oinarritzen dute.
Bizimodua
Izurde arruntak taldetan bizi ohi dira. Talde hauek ehunka alez osaturik egon daitezke. Taldearen barruan, beste hainbat espezietan bezala, izurde arruntak era hierarkikoan antolatzen dira, taldekide guztiak gainontzekoentzat garrantzitsuak direlarik.