Landaretxo hau Piriniotako endemismoa dugu. Euskal Herrian, Aizkorri mendian bakarri aurkitu da, eremu laiotzetan dauden kareharrien pitzaduretan eta lainoa nagusi den tokietan. Hala ere, populazio honen ale ugalkorren tamaina handia da eta toki zailetan bizi dela eta, ez du pairatzen gizakiaren asaldurarik. Hori dela eta, EAEko Espezie Mehatxatuen Zerrenda Gorrian ‘Bakana’ bezala sailkaturik dago.
Asperula hirta
Dibisioa: Magnoliophyta
Klasea:Magnoliopsida
Subklasea: Asteridae
Ordena: Gentianales
Familia: Rubiaceae
Klasifikazioa: Ramond, 1800
Estatusa: ne
Morfologia
Landare belarkara iraunkorra dugu hau, itxura soropildukoa zurtoin asko ditu eta. Zurtointxo hauek lurrazpiko estoloi gorri-arreetatik aurrera garatzen dira eta 12 cm-rainoko altuera lor dezakete. Tenteak dira, sinpleak edo dibarikatuak, glabroak edo gutxi batzutan iletsuak hostoen irtengunetik aurrera, 0,2 mm-rainoko ile txuriekin.
Hostoak
Hostoak sesilak dira, tenteak eta punta zorrotzekoak. Orokorrean lauak dira eta nerbio bakarra dute. Hauen ertza iletsua da (hortik datorkio, hain zuzen ere, ‘hirta’ izen espezifikoa) baina normalean ez dute hostoaren gainontzekoan ilerik izaten.
Hosto basalek 6,5-1,2 mm-ko neurria dute et 4-6 hosto-bertiziloetan multzokatzen dira. Linearrak edo lantzeolatuak dira eta loratze sasoian zehar lehortu eta erortzn dira.
Erdialdeko eta goikaldeko hostoek, aldiz, 14 x 1,5 mm-ko neurria dute eta 6 hostoetako-bertiziloetan agertzen dira. Linearrak edo estuki eliptikoak dira.
Hosto basalek 6,5-1,2 mm-ko neurria dute et 4-6 hosto-bertiziloetan multzokatzen dira. Linearrak edo lantzeolatuak dira eta loratze sasoian zehar lehortu eta erortzn dira.
Erdialdeko eta goikaldeko hostoek, aldiz, 14 x 1,5 mm-ko neurria dute eta 6 hostoetako-bertiziloetan agertzen dira. Linearrak edo estuki eliptikoak dira.
Loreak
Loreak 1,2 cm-rainoko infloreszentziatan batzen dira, kapituluen antzekoak direnak. Zurtoin bakoitzaren puntan 1-2 infloreszentzia egoten dira eta 8 mm-rainoko braktea-inbolukrua dute. Braktea hauek 6-7 bertikuluetan kokatzen dira, loreak baino motzagoak direnak eta linearrak. Gainera, 5,3 mm-rainoko brakteolak dituzte, aurrekoen antzekoak direnak.
Loreak pedizelatuak izatekotan, pedizeloak motzak dira, 1 mm-rainokoak, glabroak eta ezakreszenteak. Loreak tetrameroak dira eta kaliza, egotekotan, itxura filiformeko 2-4 pieza laburrez osaturik dago. Korola, hipokraterimorfoa da, 6,5 mm-rainokoa. 2,8 mm-rainoko lobulu batzuetan zabaltzen den 4 mm-ko hodi batez eraturik dago korola hau. Lobuluak, hodiak baino motzagoak dira, oblongoak eta barrualdetik zertxobait guruintsuak.
Androzeoak eztarritik aurrera ateratzen diren lau harizpi ditu, antera morekoak berauek. Ginezeoak 1,4 mm-rainoko obarioa du, oblongoa eta leuna, glabroak. Estiloak adar berdinak edo desberdinak izan ditzake eta globo itxurako estigmak ditu.
Loreak pedizelatuak izatekotan, pedizeloak motzak dira, 1 mm-rainokoak, glabroak eta ezakreszenteak. Loreak tetrameroak dira eta kaliza, egotekotan, itxura filiformeko 2-4 pieza laburrez osaturik dago. Korola, hipokraterimorfoa da, 6,5 mm-rainokoa. 2,8 mm-rainoko lobulu batzuetan zabaltzen den 4 mm-ko hodi batez eraturik dago korola hau. Lobuluak, hodiak baino motzagoak dira, oblongoak eta barrualdetik zertxobait guruintsuak.
Androzeoak eztarritik aurrera ateratzen diren lau harizpi ditu, antera morekoak berauek. Ginezeoak 1,4 mm-rainoko obarioa du, oblongoa eta leuna, glabroak. Estiloak adar berdinak edo desberdinak izan ditzake eta globo itxurako estigmak ditu.
Fruituak
Fruitua 2,8 mm-rainoko bi merikarpok osatzen dute. Merikarpo hauek elipsoidalak dira eta leunak edo zertxobait zimurtsuak.
Antzeko espezieak
Ez dago antzeko espezierik
Banaketa
Europako hegoaldeko goi-mendietan bizi diren espezieen artean, kantabriar Pirinioetako talde endemiko txikiena osatzen du honek. Euskal Herriari dagokionez, Aizkorri mendian bakarrik aurkitu da, Pirinioen eta Kantabriako mendien artean hain zuzen. Gertueneko populazioak bertatik 100 kilometrora daude, ekialderako nahiz mendebalderako norabidean.
Habitata
Habitat bereko espezie gehiago
Ekologia
Gure latitudeetan, laiotzetako kareharrien pitzaduretan kantonatzen da landare hori, lainoa nagusi den tokietan. 1100-2600 metroko altitudean aurki dezakegu, lurzoru azidoetan (pH 3,5-5,5).
Fenologia
Gure latitudeetan, laiotzetako kareharrien pitzaduretan kantonatzen da landare hori, lainoa nagusi den tokietan. 1100-2600 metroko altitudean aurki dezakegu, lurzoru azidoetan (pH 3,5-5,5).