Garai batean arrunta eta miretsia izan zen hegazti honek itxura eder bezain misteriotsua dauka, eta horrek kondaira ugari gauzatu ditu historian zehar. Ugatza, saien eta arranoen erdibidean dagoen harrapari handi hau, egun jada pairatzen ari garen biodibertsitatearen atzerakadaren isla bezala uler dezakegu. Egun Nafarroaren ekialdean baino ez du kumatzen, baina bere hegaldi luzeetan beste zona batzuetan ere ikus daiteke.
Phyluma: Chordata
-
Gyps fulvus
Gure inguruan bizi den hegazti handi bezain ikusgarria. Handia izanagatik ere dotorezia handiz egiten du hegan, hegakadarik ia egin gabe, eta luzaroan egon daiteke bazka bila. Sarraskijale izaerak ordea etsai asko ere sortu dizkio.
-
Halichoerus grypus
Phochidae familian itsas txakur espezie desberdin ugari aurki ditzakegu, eta hauen artea itsas txakur grisa dugu; mutur luzea eta gorputza orbainez betea duen animalia hau ozeano atlantikoaren ekialdeko eta mendebaldeko itsasertzetan bizi da, baina nahiz eta latitude altuetan aurkitu, noizbehinka espezie honen ale gazteren bat Euskal Herriko kostetan ikusteko aukera izaten dugu.
-
Hierophis viridiflavus
Daukan kolorazio berezia dela eta du, hain zuzen ere, duen izena suge berde-horiak (Hierophis viridiflavus): atzealde edo hondo iluna, maiz berdexka, orbain horiz apaindua. EAEn, oso urria da gainontzeko sugeen ugaritasunarekin alderatuz gero eta interes bereziko espezie gisa katalogatua dago. Penintsula mailan ere arriskuan dagoen espezie gisa ezagutzen da. Honen arrazoi nagusienetariko bat urtero kotxeek harrapaturik hiltzen den banako kopuru handia da. Nahiko espezie oldarkorra da eta oso trebea eta azkarra mugimenduetan.
-
Hirundo rustica
Zeozer jokatuko nuke zuk zeuk, zeuri hari natzaizu bai irakurle, bizi zaren lekuan bertan nahiz inguruko herri edo auzotxoren batean, urtero apiril hasierako lehen eguzki printzekin batera Euskal Herriko ia txoko guztietan hasten den ikuzkizun paregabeaz zeure begiekin zuzenean gozatzeko betarik izan duzula. Zertaz ari naizen? Bada, urtero-urtero negua Iberiar penintsula hegoaldean zein Afrikan pasa ostean, uda hasieran eguraldi onarekin batera milaka eta milaka enara gure zelai, baserri, haran, mendi eta kaletara itzultzen dira. Zelai ondoan nahiz kale eta eraikin artean gora eta behera gira-biraka, lehen enarek Euskal Herriko zerua kantu zaratasuz eta bizitasunez betetzen dituzte eta hau bihotz askoren pozgarri da zalantzarik gabe. Hala ere, Euskal Herrian bertan lau enara espezie ezberdin dagoenik ez daki makina batek eta idatzitxo honen bidez, Euskal Herrian bizi den enara espezie arrunt eta ezagunenari begiradatxo bat emango diogu, betidanik hain ezaguna izan den hegazti honengana zertxobait gehiago hurbilduz.
-
Hyla meridionalis
Hegoaldeko zuhaitz-igela, igel txiki eta polita dugu, izenak dioen moduan Europako hegoaldean zehar banatzen dena. Zuhaitzetan bizi da eta zuhaitz-igel arruntaren antzekoa den arren, honen albo-marra sudur aldetik aurreko hanketaraino baino ez da iristen. Tamalez, Euskal Herrian desagertzear dagoen espezia dugu eta Mendizorrotz mendira eta Hazparnera mugatuta daude gelditzen diren populazioak.
-
Hyla molleri
Zuhaitz-igel arrunta, Euskal Herriko anfibio ezagunenetariko bat da, eta bere larruazal fin eta kolore ederrak betidanik eragin du maitasun sentimendu bat herrialde honetako gizasemeongan. Mitologiako izaki, euskal kulturaren osagai… izandakoa daukagu animaliatxo bitxi hau, baina dirudienez, kontu guzti hauek ahazten ari gara, eta hauen ekosistemak erabat suntsituz, igel espezie honen biziraupena kolokan jartzen hasiak gara.
-
Hypsugo savii
Hypsugo savii edo mendi saguzarrak bere izena Paolo Savi zoologoari zor dio. Tamaina txikikoa da eta mintz, belarri eta aurpegi beltzak ditu. Belarriak motzak dira, oinarritik banatuak daude eta Pipistrellus generokoenak baino zabalgoak eta borobilagoak dituzte; trago labur eta borobildua daukate. Ilajea nahiko dentsoa eta luzea da. Gainerako Pipistrellus generokoengandik bereizten dira goiko ebakortzek bi punta dituztelako eta lehenengo hagina oso txikia izaten delako edo zuzenean ez delako agertzen.
-
Ichthyosaura alpestris
Uhandre alpetarra, goi mendietan topa daitekeen anfibio ederra da. Kolore biziko uhandrea dugu eta bereziki deigarriak euren sabelalde laranjak eta arren bizkarralde urdin disdiratsuak, araldian zehar. Tamalez, Euskal Herriko populazioen artean ez dago harreman handirik eta Nafarroako eta EAEko Espezie Mehatxatuen Katalogoan zerrendaturik dago.
-
Jynx torquilla
Euskal Herrian okilen familiako espezieen artean okil gisa ezagutzen ez den bakarra da lepitzulia. Ahaidetasun filogenetikoa izan arren, gainerako okilengandik nabarmen bereizten da morfologikoki. Bizimodua eta portaera ere ez dira okilen parekoak, espezie migratzailea baita eta ez baitu egurra zulatzen. Euskal Herriko eremu guztian aurki daiteke, udaran soilik. Izena lepoa guztiz itzultzeko daukan gaitasunetik datorkio.