Ordena: Agaricales
-
Mycena stylobates
Mycenaceae familiako perretxiko saprotifikoen artean sailkatzen den hau, belardietako egur hilean, adar erorietan, hostoetan eta koniferoen azikuletan agertzen da. Tamainaz txikiak diren arren batzuen ustetan luminiszenteak dira.
-
Omphalotus illudens
Intoxikazio dezente sortzen dituen espeziea da, ziza horiarekin (Cantharellus cibarius) nahasten baita. Bizi estrategia lignikola duen onddo ikusgarri hau, ez da bereziki handia, asko jota 12cm-tako estipea izan baitezake. Ikusgarria egiten duena bere kolore laranja da. Mamia amoniakoarekin busti ezkero kolore berde iluna hartzen du.
-
Oudemansiella mucida
Pagoen adar erorietan edo pago bizien enborren zaurietan agertzen da perretxiko hau. Izaera likatsua agertu arren, bere kolore zuri distiratsuak eta sortak izaten duen forma estilizatuak itxura ederra ematen dio perretxikoari. Bertatik lortzen da “muzidina” deritzon antibiotikoa, eta produktu hau oso aproposa da mikosiaren aurka egiteko.
-
Panaeolus sphinctrinus
Orribeltz berdexka, Panaeolus generoko perretxikorik arruntena da. Panaeolus generoko espezie guztiak perretxiko ez jangarrien taldean daude. Horietariko batzuk gainera pozointsuak dira; hala nola, P. sphinctrinus, non eragin haluzinagarriak dituen. Txapel grisaxkak pixkanaka kanpai forma hartzen du eta ertza apendikulatua da. Hanka mehea, zuzena eta erraboilduna da. Talde txikitan ateratzen da udaberritik udazken bukaera arte.
-
Paxillus involutus
Gure artean oso arrunta den onddo pozoitsua da honakoa. Herrialde batzuetan denbora luzez kontsumitu izan du gizakiak, eta egun, oraindik ere, gune batzuetan jan egiten da, beti ere sukaldatu ostean, honek toxikotasuna murrizten baitu.
-
Pleurotus ostreatus
Espezie ezaguna da onddoetaz gutxi dakitenen artean ere, saltzeko asko landatzen den espeziea baita. Ostra-forma bereizgarria du eta hainbat hostozabalen enborrean aurki daiteke talde soropilduetan; ohikoagoa da deskonposatzen ari diren enborretan baina bizkarroia ere izan daiteke batzutan. Landatzeko erraza eta merkea da, horregatik landatzen da hainbeste.
-
Psilocybe semilanceata
Sorgin zorrotza -”mongi” izenaz ezagunagoa- oso onddo haluzinogenoa da, asko erabilia sustantzia psikotropiko moduan. Psilocybe haluzinogeno gehienak eskualde tropikaletan irteten dira, eta zenbait tribu indigenak beren zeremoniatan erabili izan ditu. Kontuz ibili behar da mendiko larreetako antzeko onddo txiki toxikoekin ez nahasteko.
-
Rhodocollybia butyracea
Rhodocollybia butyracea onddoa Euskal Herriko basoetan uda bukaeran eta udazkenean aurkitzea oso ohikoa da, bai hostozabalen, bai koniferoen basoetan. Tamaina ertaineko onddoa da, 9 cm asko jota. Kolore arreko onddo honek ez dauka inongo balio gastronomikorik, ez dauka ehundura atsegina eta zapore gozoa dauka. Onddo hau ez da jan behar, intoxikazioak eragiten dituela uste baita.
-
Rhodocollybia prolixa
Kolibia hanka-bihurria nahiko onddo tipikoa da. Bere berezitasunik handiena, izenak adierazten duen bezala bere hanka bihurria da. Kutikulako koloreari dagokionez arre-gorria da eta estipeak kolore arre argia dauka. Onddo honek ez dauka inongo balio gastronomikorik, mamia urria izateaz gain, zapore gozokoa eta usain desatseginekoa da.
-
Tricholoma equestre
Perretxiko arrunta eta preziatua da Frantziako hego-mendebaldean. Hego Euskal Herrian aldiz ez da jaten, bertako pinudietan ez baita hain arrunta. Udazken amaieratik lehenengo izozteak iritsi arte aurki daiteke. Jangarri ona da baina kontuz ibiltzekoa, erraza baita Cortinarius splendens eta Amanita phaloides espezie hilgarriekin nahastea.